Χάρης Θώμος: Ο κόσμος δεν αλλάζει από μόνος του, αλλά από το άθροισμα των επιλογών μας!

Μετά τη διεθνή καταξίωση της «Πετριχώρας», ο Χάρης Θώμος επιστρέφει στη Θεσσαλονίκη και στη σκηνή του Θεάτρου Αυλαία, καταπιάνοντάς με ένα ερώτημα που μοιάζει πιο επίκαιρο από ποτέ: Μπορεί τελικά να αλλάξει αυτός ο κόσμος; Η νέα παραγωγή της DOT Ensemble, με τίτλο «Αυτός που ήθελε να αλλάξει τον κόσμο», κάνει πρεμιέρα απόψε, 27 Απριλίου, στο θέατρο Αυλαία αντλώντας έμπνευση από την ποιητική ορμή του Νίκου Γκάτσου και τις λαϊκές παραδόσεις που θέλουν τον ιδεαλισμό να συγκρούεται με τη σκληρή πραγματικότητα. Λίγο πριν τα φώτα της σκηνής ανάψουν, ο σκηνοθέτης μάς μιλά για το δημιουργικό «χάος» που διέπει τις πρόβες του, τις προκλήσεις τού να παραμένεις full-time καλλιτέχνης στην πόλη, αλλά και για την ανάγκη του να συνομιλήσει με το παρόν μέσα από μια σωματική, ρυθμική εμπειρία που αρνείται τις εύκολες απαντήσεις.

Αν κάποιος δεν σε ήξερε, τι θα έπρεπε να μάθει για τον σκηνοθέτη Χάρη;
Αν δε με ξέρει, πιθανότατα θα νομίζει ότι είμαι λίγο χαώδης – μου αρέσει να παθιάζομαι και να ασχολούμαι με πολλά πράγματα ταυτόχρονα. Παρ’όλα αυτά, αυτό το χάος δεν είναι τόσο τρομακτικό όσο φαίνεται, αλλά πίσω του υπάρχει μια τάξη και μια λογική. Κάπως έτσι είναι και ο σκηνοθέτης Χάρης. Στις πρόβες θα φέρω πολλά στοιχεία για να δοκιμάσουμε τα οποία εκ πρώτης όψεως μοιάζουν ασύνδετα, αλλά η ολική εικόνα είναι ξεκάθαρη στο μυαλό μου. Με ενδιαφέρει να ψάχνω βαθιά αυτό που κάνω και δε με τρομάζει η δυσκολία, ίσα ίσα επιμένω σε αυτή γιατί τότε προκύπτουν τα πιο μαγικά αποτελέσματα. Και ναι, παίρνω τη δουλειά πολύ σοβαρά – απλώς όχι τον εαυτό μου.

Είσαι μέλος της DOT. Πες μας μερικά λόγια για αυτήν την προσπάθεια που κάνει την πόλη μας… «λίγο πιο πολιτισμένη».
Ξεκινήσαμε δειλά σαν μια θεατρική ομάδα, πιο πολύ από ανάγκη να κάνουμε τα πράγματα με τον δικό μας τρόπο και γιατί είχαμε ανάγκη να μιλήσουμε στο κοινό της πόλης. Στην πορεία αυτό μεγάλωσε και έγινε μια πιο οργανωμένη προσπάθεια, μια εταιρεία πολιτισμού που δεν αφορά μόνο παραστάσεις αλλά επεκτείνεται στο χώρο του βιβλίου, της φωτογραφίας και του κινηματογράφου. Για ’μένα το σημαντικό είναι ότι προσπαθούμε να φτιάξουμε έναν χώρο όπου άνθρωποι μπορούν να δοκιμάσουν, να αποτύχουν και να ξαναδοκιμάσουν χωρίς να πρέπει να αποδείξουν κάτι από πριν, ενώ παράλληλα δεν έχουν να αγχωθούν για τα επιχειρηματικά προβλήματα που μπορεί να έχουν οι πειραματισμοί αυτοί. Αν κάνουμε την πόλη «λίγο πιο πολιτισμένη», ίσως είναι γιατί δίνουμε χώρο σε φωνές που δεν θα έβρισκαν εύκολα πού να σταθούν και γιατί έχουμε αποκτήσει τη δική μας καθαρή και αναγνωρίσιμη φωνή.

Μετά από την τρομερά επιτυχημένη Πετριχώρα, το επόμενο βήμα είναι πιο επικίνδυνο ή πιο σίγουρο;
Η αλήθεια είναι ότι η επιτυχία της «Πετριχώρας» δεν ήταν κάτι που είχαμε προγραμματίσει και αυτό από μόνο του δημιουργεί ένα βάρος. Ξαφνικά καταφέραμε και γεννήσαμε στον κόσμο μια προσδοκία που πρέπει κάπως να διαχειριστούμε. Παρ’ όλα αυτά δεν μας ενδιαφέρει να κάνουμε άλλη μια «Πετριχώρα». Προτιμάμε να ρισκάρουμε και να πάμε ένα βήμα παρακάτω, παρά να επαναλάβουμε απλά κάτι που λειτούργησε. Γιατί στην τελική, μας νοιάζει περισσότερο να χτίζουμε μια σκηνική ταυτότητα και μια ειλικρινή σχέση με το κοινό παρά να μένουμε άτολμοι και να προστατεύουμε μια επιτυχία.

Σε μία πόλη, όπως η Θεσσαλονίκη, τί προκλήσεις έχει να αντιμετωπίσει ένας ηθοποιός ή σκηνοθέτης; Είναι εφικτό να είσαι full time καλλιτέχνης εδώ;
Είναι δύσκολο έως πολύ δύσκολο. Το να είσαι full time καλλιτέχνης στη Θεσσαλονίκη είναι μάλλον η εξαίρεση, όχι ο κανόνας. Οι άνθρωποι που ζουν αποκλειστικά από αυτό που κάνουν είναι μετρημένοι. Η υποστήριξη από Δήμο, Υπουργείο ή άλλους φορείς είναι περιορισμένη, οπότε στην πράξη τα περισσότερα τα καλύπτεις μόνος σου — με χρόνο, ενέργεια και φυσικά χρήμα. Παρόλα αυτά, υπάρχει μια θεατρική σκηνή στην πόλη που επιμένει. Και ίσως αυτό είναι που την κρατάει ζωντανή: Ότι δεν στηρίζεται κάπου αλλού, αλλά στους ανθρώπους της.

Η πορεία του Νίκου Γκάτσου είναι αυταπόδεικτη, κάνοντάς τον έναν από τους πιο εμβληματικούς ποιητές της χώρας. Τι σε οδήγησε να σκηνοθετήσεις μία παράσταση εμπνευσμένη από δικούς του στίχους;
Ο Νίκος Γκάτσος είναι από αυτούς τους δημιουργούς που νιώθω ότι δε μένουν στο παρελθόν. Κάθε φορά που επιστρέφεις στους στίχους του, νιώθεις ότι μιλάνε για το εδώ και το τώρα. Και ειδικά με όλα όσα συμβαίνουν γύρω μας, αυτή η αίσθηση γίνεται ακόμα πιο έντονη. Αυτό που με τράβηξε δεν ήταν να “ανεβάσω” το έργο του, αλλά να συνομιλήσω μαζί του. Να δω τι σημαίνει σήμερα αυτή η ανάγκη για αλλαγή, αυτή η σύγκρουση ανάμεσα στο όνειρο και την πραγματικότητα. Αυτή ήταν και η αφορμή να το φέρουμε στη σκηνή με τους δικούς μας όρους, χωρίς νοσταλγία και χωρίς να το αντιμετωπίσουμε σαν κάτι “ιερό”.

Τι να περιμένει κανείς να δει ο θεατής σε αυτήν την παράσταση;
Να περιμένει μια παράσταση που δεν στηρίζεται σε μια κλασική, ευθύγραμμη αφήγηση. Η ιστορία ξεδιπλώνεται παράλληλα, σε διαφορετικά επίπεδα, και ο χρόνος δεν είναι πάντα γραμμικός καθώς οι ήρωες της ιστορίας επιστρέφουν, επαναλαμβάνονται, μετατοπίζονται. Είναι πιο πολύ μια εμπειρία ρυθμού, σώματος και εικόνας, όπου ο κόσμος και εξελίσσεται, χτίζεται μπροστά σου. Ένας κόσμος σκληρός αλλά και ποιητικός ταυτόχρονα, με ένταση και σύγκρουση. Και ναι, να περιμένει ότι δεν θα του δοθούν έτοιμες απαντήσεις, μάλλον θα φύγει με αρκετή τροφή για σκέψη.

Παραφράζοντας λίγο τον τίτλο της παράστασης: Στον beater, κάνουμε ό,τι κάνουμε γιατί πιστεύουμε ότι το καλό πρέπει να προβάλλεται! Τι κάνεις ή τι θα μας πρότεινες για να κάνουμε τον κόσμο καλύτερο;
Νομίζω κάνετε ήδη κάτι πολύ βασικό: Δίνετε χώρο σε αυτό που αξίζει και να δε φοβάστε να στηλιτεύετε αυτό που δεν πάει καλά. Αυτό από μόνο του είναι στάση. Από εκεί και πέρα, το δύσκολο είναι η συνέπεια. Να συνεχίζεις να το κάνεις ακόμα κι όταν δεν “πουλάει” τόσο εύκολα ή όταν είναι πιο άβολο. Αν κάτι αλλάζει τον κόσμο, είναι μικρές τέτοιες σταθερές πράξεις και όχι οι μεγάλες δηλώσεις.

Αλλάζει τελικά ο κόσμος;
Ο κόσμος αλλάζει αδιάκοπα, είτε το θέλουμε είτε όχι. Δεν υπάρχει σταθερότητα παρά μόνο μετατόπιση. Αν δεν άλλαζε δε θα ήταν ζωντανός. Το θέμα, για ’μένα, λοιπόν, δεν είναι αν αλλάζει, αλλά προς τα πού πηγαίνει και ποιοι καθορίζουν αυτήν την κατεύθυνση. Και εκεί μπαίνει ο ρόλος του καθενός μας. Όχι απαραίτητα με μεγάλες κινήσεις ή ηρωισμούς, αλλά με μικρές, καθημερινές επιλογές στο τι στηρίζουμε, τι ανεχόμαστε και πού παίρνουμε θέση. Γιατί στο τέλος, ο κόσμος δεν αλλάζει από μόνος του. Αλλάζει από το άθροισμα αυτών των επιλογών.