Βίκυ Δαλαμήτρα: Η πιο επικίνδυνη βία είναι αυτή που κρύβεται πίσω από ιερούς σκοπούς!

Πριν λίγες μέρες συνάντησα τη Βίκυ Δαλαμήτρα με αφορμή το «Άγριο Αίμα», τη νέα δουλειά των Ars Moriendi που ανεβαίνει στο Goethe-Institut της Θεσσαλονίκης. Δεν κάναμε μια τυπική κουβέντα για μια παράσταση. Μιλήσαμε για το πώς είναι να προσπαθείς να διδάξεις ανθρωπισμό με ένα όπλο στο χέρι, για το αν τα σχολεία μας σήμερα απελευθερώνουν ή εγκλωβίζουν, αλλά και για την ωμή πραγματικότητα του να είσαι ηθοποιός στην Ελλάδα του 2026, εκεί που η επιβίωση είναι ένας καθημερινός στίβος. Η Βίκυ μού μίλησε με μια ειλικρίνεια που σπάνια βρίσκεις, θυμίζοντάς μου πως η τέχνη δεν χρειάζεται πάντα να είναι «όμορφη»· αρκεί να είναι αληθινή και να τολμάει να ξύνει πληγές:

Ας ξεκινήσουμε από τα βασικά. Τι δουλειά έχει ο Σίλερ και ο γερμανικός ρομαντισμός σε μια τάξη γεμάτη οργισμένους εφήβους που το μόνο που ξέρουν είναι η βία και ο αποκλεισμός;
Η επιλογή της δασκάλας, να διδάξει στους οργισμένους μαθητές της τα κείμενα του Φρίντριχ Σίλερ δεν είναι τυχαία για πολλούς λόγους. Αρχικά, όπως λέει και η ίδια μέσα στο έργο, ο Σίλερ αποτελεί κύριο εκπρόσωπο του κινήματος «Θύελλα και Ορμή» και πιο συγκεκριμένα αναφέρει πως «Στη θέση των κανόνων, που διδάσκονταν στις Ακαδημίες, αυτή η “άγρια νεολαία” αντιπαραβάλλει την αυτοτέλεια της ιδιοφυΐας δημιουργώντας μια μορφή ποίησης μέσα από τα δικά της βιώματα και τις δικές της εμπειριες.» Άρα, θα μπορούσαμε να πούμε κάλλιστα πως υπάρχει άμεσος παραλληλισμός της “άγριας νεολαίας” του Σίλερ με την άγρια νεολαία της τάξης της. Όπως ο Σίλερ ανήκε σε μια ομάδα διανοούμενων που πήγαινε κόντρα στους κανόνες και στα διδάγματα της εποχής μέσω μιας σύγκρουσης η οποία «είναι τόσο σφοδρή, που οι ατίθασοι νέοι φτάνουν στο σημείο να θεωρούνται επαναστάτες και εγκληματίες», έτσι και οι μαθητές της έρχονται σε ρήξη μαζί της ως ατίθασοι νέοι που διεκδικούν τον χώρο τους μέσα από την δική τους γλώσσα, μια γλώσσα που «βρίθει επιφωνημάτων, μισοτελειωμενων φράσεων, χυδαίων εκφράσεων και επιβεβλημένων βωμολοχιών», ακριβώς όπως αυτή της «Θύελλας και Ορμής»

Παράλληλα αποτελεί φαινομενικά παράδοξη η επιλογή της δασκάλας να υποβάλει τους συγκεκριμένους μαθητές σε μια σκηνική αναμέτρηση με τους εμβληματικούς ήρωες των «Ληστών» και του «Έρωτα και Ραδιουργία». Παρ’ όλα αυτά το εγχείρημα αυτό δεν είναι ούτε τυχαίο ούτε παράλογο. Οι ήρωες του Σίλερ είναι περιθωριακοί, προβληματικοί και βαθιά βουτηγμένοι στην βία, ακριβώς όπως κι αυτά τα παιδιά. Οπότε μπορούμε μέσα από αυτό να αντιληφθούμε τον σκοπό της δασκάλας πίσω από αυτή την διανομή, αφού προσπαθεί με το μέσο που διαθέτει η ίδια, δηλαδή το θέατρο και την λογοτεχνία, να βοηθήσει αυτά τα παιδιά και να τα κάνει να ανθίσουν τόσο σκηνικά όσο και στη ζωή τους την ίδια, έστω και μέσα από την γλώσσα του Σιλερ που, ναι μεν είναι εντελώς ξένη στα στόματα αυτών των παιδιών, όμως καταφέρνει, έστω και στιγμιαία, να τους μετατοπίσει.

Κατά τη γνώμη σου, ποιο αίμα είναι πιο άγριο τελικά; Αυτό του «περιθωριακού» μαθητή που αντιδρά ή αυτό της «μορφωμένης» δασκάλας που χάνει την ψυχραιμία της και επιβάλλεται με τη βία;
Και οι δύο αυτές πλευρές ακολουθούν το μονοπάτι της βίας, η κάθε μία με τα μέσα και τις πρακτικές που διαθέτει και γνωρίζει. Στην περίπτωση των μαθητών, η βία είναι άμεση, αναγνωρίσιμη και άκρως φυσική. Τα παιδιά αυτά έχουν μάθει να επιβιώνουν μέσω αυτής σε μια κοινωνία που τους θέλει στο περιθώριο και διαρκώς τους λέει «να φύγουν». Επικοινωνούν μέσω αυτής όχι μόνο με τρίτους, αλλά και μεταξύ τους.

Στην περίπτωση της δασκάλας τα πράγματα είναι διαφορετικά. Η βία έρχεται ως απόρροια της καταπίεσης που υφίσταται στην τάξη, σαν μια απασφάλιση χειροβομβίδας από την οποία δεν υπάρχει γυρισμός. Η βία αποτελεί μονόδρομο στην περίπτωση της για να καταφέρει να επικοινωνήσει τις αξίες και τα ιδανικά της με αυτά τα παιδιά και το καταλαβαίνει μόλις πάρει την εξουσία στα χέρια της. Κρατώντας το όπλο. Παρόλα αυτά, ακόμα και σε αυτή την τόσο κρίσιμη στιγμή, στρέφεται στο δικό της προσωπικό «οπλοστάσιο», την ποίηση, ώστε να μπορέσει να ανταποκριθεί στην τεταμένη συνθήκη. Δεν ήθελε την βία με λίγα λόγια, στρέφεται όμως σε αυτή όταν δεν έχει πού αλλού να πάει για να βοηθήσει, όπως πιστεύει η ίδια, αυτά τα παιδιά. Εδώ αξίζει να αναρωτηθούμε αν ο σκοπός αγιάζει τα μέσα, ένα ερώτημα το οποίο το αντιμετωπίζω ανέκαθεν επιφυλακτικά, διότι η πιο ύπουλη και επικίνδυνη μορφή βίας για εμένα είναι αυτή που δεν την βλέπεις να έρχεται, που δεν «φοράει» θυμό και καμουφλάρεται πίσω από ένα όμορφο λεξιλόγιο ή «ιερούς σκοπούς».

Στην παράσταση η σχολική αίθουσα μετατρέπεται σε πεδίο μάχης. Στην πραγματική ζωή, νιώθεις ότι το σχολείο σήμερα είναι ένας χώρος απελευθέρωσης ή ένα «εργοστάσιο» που παράγει στερεότυπα που μας εγκλωβίζουν;
Παρόλο που έχω αφήσει πίσω μου τις σχολικές αίθουσες εδώ και μια δεκαετία, δεν θεωρώ ότι έχουν αλλάξει και πολύ τα πράγματα. Δυστυχώς το θέμα της εκπαίδευσης έρχεται διαρκώς στο τραπέζι όταν θέτουμε τους προβληματισμούς μας για την κατάσταση της κοινωνίας μας και θεωρώ πως αποτελεί πρόβλημα ζωτικής σημασίας για την χώρα μας. Δεν βλέπω ένα κράτος που θέλει να βγάζει από τις σχολικές αίθουσες καλλιεργημένους νέους με κριτική αντίληψη, αντιθέτως βλέπω ένα σύστημα βαθμοθηρικό που καθιστά τα παιδιά στοχοπροσηλωμένα στο πόσα μόρια θα γράψουν στις πανελλήνιες, καταπιέζοντας οποιαδήποτε άλλη πτυχή έχουν να εξερευνήσουν και διαχωρίζοντας τα μεταξύ επιτυχόντων και αποτυχόντων. Αυτό από μόνο του δεν δίνει χώρο σε αυτά τα παιδιά να εξελιχθούν, να εξερευνήσουν, να κάνουν «λάθος», να επιλέξουν το δικό τους μοναδικό μονοπάτι. Οπότε αν ένα παιδί δεν πληροί τις προϋποθέσεις του «καλού μαθητή», αυτόματα κατηγοριοποιείται ως τεμπέλης, αντιδραστικός, «καμένο χαρτί»…

Το έργο έκανε θραύση στη Γερμανία πριν από χρόνια, αλλά εδώ και τώρα στην Ελλάδα του 2026, μοιάζει πιο επίκαιρο από ποτέ. Γιατί πιστεύεις ότι αυτό το κείμενο «χτυπάει» τόσο δυνατά στη δική μας καθημερινότητα;
Οι θεματικές που πραγματεύεται το έργο είναι ακόμα επίκαιρες, κάτι που διέκρινε πολύ εύστοχα ο Θάνος Νίκας, ο σκηνοθέτης μας. Το bullying στα σχολεία θεριεύει και μεταξύ των μαθητών, αλλά και από τους μαθητές προς τους καθηγητές. Το περιστατικό με την καθηγήτρια Αγγλικών από την Θεσσαλονίκη που έπαθε αιμορραγικό εγκεφαλικό επεισόδιο εν ώρα μαθήματος δυστυχώς, επιβεβαιώνει ότι έχουμε ακόμα δρόμο να διανύσουμε.

Ταυτόχρονα ας μη ξεχνάμε ότι τα παιδιά αυτού του έργου είναι μετανάστες, είναι «οι άλλοι», «οι ξένοι»… έχουμε ξεπεράσει τον φόβο για το άλλο; Για το ξένο; Η δική μου απάντηση είναι πως όχι. Και πώς περιμένουμε από αυτά τα παιδιά, από το Μούζα, τη Μαριάμ, το Χακίμ, το Χασάν και τη Λατίφα να ξεπεράσουν την παραβατική τους φύση και να εξελιχθούν, όταν η ελληνική κοινωνία  τους περιθωριοποιεί;

Πάμε λίγο σε εσένα. Πόσο εφικτό (ή και εξωφρενικό) είναι να είναι κανείς full-time ηθοποιός στην Ελλάδα σήμερα; Είναι μια διαρκής «ομηρία» επιβίωσης ή η τέχνη σού δίνει την ελευθερία που διδάσκει ο Σίλερ στο έργο;
Σχεδόν όλοι οι νέοι ηθοποιοί που γνωρίζω, δουλεύουμε παράλληλα και σε άλλες δουλειές εκτός θεάτρου, πράγμα που είναι εξαντλητικό, ενώ ταυτόχρονα μπορεί να κινδυνεύσεις από το να παρεκκλίνεις από τον στόχο σου. Εξάλλου οι τέχνες στην Ελλάδα δεν υποστηρίζονται από το κράτος και αυτό είναι εύκολο να το διακρίνει κανείς από την απουσία τους στην εκπαίδευση. Ελάχιστες είναι οι περιπτώσεις ηθοποιών που γνωρίζω και βιοπορίζονται εξ ολοκλήρου από το θέατρο και σίγουρα δεν ανήκω σε μία από αυτές. Το να είσαι ηθοποιός στην Ελλάδα αποτελεί έναν διαρκή στίβο. Τρέχεις και τρέχεις και τρέχεις, χωρίς να είναι σίγουρο πως θα φτάσεις στον προορισμό σου. Και ποιος είναι εν τελει ο προορισμός σου, η γραμμή τερματισμού; Στα περισσότερα επαγγέλματα, η ανέλιξη είναι ευδιάκριτη.

Για παράδειγμα, αν γινόμουν εκπαιδευτικός, ένα απαιτητικό και δύσκολο αλλά συνάμα όμορφο και σημαντικό επάγγελμα, θα ήξερα πως θα βγάλω την σχολή μου, θα κάνω το μεταπτυχιακό μου πάνω στο τομέα που θα επέλεγα, θα έφευγα για κάποια χρόνια αναπληρώτρια με στόχο να εγκατασταθώ μακροπρόθεσμα στον τόπο που θα ήθελα και να συνεχίσω να διδάσκω μέχρι την σύνταξή μου. Στο θέατρο δεν ισχύει κάτι τέτοιο. Πας σε μια οντισιόν, περιμένεις το τηλέφωνο να χτυπήσει, λαμβάνεις στο τέλος ενα email που σου λέει «ευχαριστούμε, αλλά…», σφίγγεις τα δόντια σου και πας στην επόμενη. Και αυτό μπορεί να συνεχίζεται και κανείς δε σου εγγυάται ότι θα τα καταφέρεις. Θέλει γερό στομάχι και πολλή υπομονή. Όμως, αν το αγαπάς πραγματικά, προσπαθείς συνεχώς να εξελίσσεσαι και κάποια στιγμή θα φύγεις από μια οντισιόν και το τηλέφωνο θα χτυπήσει. Και τότε η ελευθερία του Σίλερ σε συναντά πάνω στη σκηνή και συνειδητοποιείς πως «ορίστε για ποιο λόγο τρέχω, για ποιο λόγο προσπαθώ». Αυτό βέβαια δεν σημαίνει πως θα επαναπαυτείς και δε θα ξανατρέξεις. Ίσα ίσα, σου δίνει ακόμα περισσότερη φόρα να τρέξεις ξανά.

Κάπως έτσι αντιμετωπίζω εγώ την αβεβαιότητα αυτού του επαγγέλματος. Σφίγγω τα δόντια και τρέχω, και ακόμα και αν απογοητεύομαι, αν εξαντλούμαι από μια παράλληλη δουλειά ή αν το μέλλον μου φαίνεται δυσοίωνο ορισμένες φορές, η αγάπη μου για αυτό το επάγγελμα μου δείχνει πάντα τον δρόμο. Και μπορώ να πω με βεβαιότητα πως υπάρχει και μια γοητεία σε όλο αυτό το κυνήγι…

Στον Beater, κάνουμε ότι κάνουμε γιατί πιστεύουμε οτί το καλό πρέπει να προβάλλεται. Τί κάνεις ή τί θα μας πρότεινες να κάνουμε για να κάνουμε τον κόσμο “καλύτερο”;    
Δεν ξέρω κατά πόσο μπορούμε να κάνουμε τον κόσμο καλύτερο, ίσως να είναι και λίγο αλλαζονικό εκ μέρους μας να έχουμε τέτοιες προσδοκίες από τους εαυτούς μας. Αυτό όμως που μπορούμε να κάνουμε είναι να είμαστε ειλικρινείς, να μη φοβόμαστε να δείξουμε το άβολο, το αντιφατικό, το «μη όμορφο». Να μην εξωραΐζουμε την πραγματικότητα, αλλά να την δείχνουμε ακριβώς όπως είναι και ας δημιουργηθούν ρωγμές. Αυτές τις ρωγμές οφείλουμε να δημιουργήσουμε, ρωγμές που θα μας πάνε παρακάτω. Ρωγμές σαν αυτές των άγριων παιδιών του έργου, που τους μετατοπίζουν. Κι εγώ κάπως έτσι το βλέπω και για ‘μένα. Προσπαθώ μέσα από τη δουλειά μου να είμαι όσο πιο αληθινή μπορώ. Αν έστω και ένας άνθρωπος δει κάτι, ταραχτεί, αναγνωρίσει ένα κομμάτι του εαυτού του ή δει τον κόσμο λίγο αλλιώς, τότε για μένα αυτό αρκεί για να συνεχίσω.