Cinematic Odyssey #68: Οι ταινίες της εβδομάδας!
Ο κινηματογράφος, όταν αγγίζει τα όρια της ποίησης, αρχίζει να υφαίνει κόσμους, κόσμους όπου κάθε εικόνα κουβαλά μέσα της ένα βάρος συναισθημάτων που υπερβαίνει τη λογική και αγγίζει κάτι βαθύτερο, σχεδόν μυστικό. Μέσα σε αυτό το πεδίο συναντώνται τρεις ταινίες που μοιάζουν να ανήκουν σε διαφορετικούς κόσμους, κι όμως συνομιλούν μέσα από υπόγειες διαδρομές μιας και αναπαριστούν την επιθυμία που φλέγεται, την αλήθεια που μεταμφιέζεται καθώς και τί συμβαίνει όταν η ταυτότητα θρυμματίζεται και ξανασυντίθεται.
8 Women (2002, François Ozon)
Η ιστορία ξεκινά σε μία αριστοκρατική έπαυλη, απομονωμένη και τυλιγμένη σε ένα παχύ στρώμα χιονιού, δημιουργώντας από την αρχή μια αίσθηση αποκοπής από τον υπόλοιπο κόσμο. Εκεί βρίσκεται νεκρός ο άνδρας του σπιτιού και γύρω του συγκεντρώνονται οκτώ γυναίκες, η σύζυγος, οι κόρες του, συγγενείς και δύο υπηρέτριες, καθεμία με τη δική της ιστορία, τη δική της αλήθεια και τα δικά της μυστικά. Από την πρώτη στιγμή η ατμόσφαιρα φορτίζεται, τα βλέμματα διασταυρώνονται, οι παύσεις αποκτούν βάρος και οι λέξεις μοιάζουν να λένε περισσότερα από όσα ακούγονται. Καθώς η καθεμία αρχίζει να αποκαλύπτει κομμάτια του εαυτού της, άλλοτε με τόλμη και άλλοτε με δισταγμό ή μια πιο θεατρική διάθεση, η έρευνα για το τι συνέβη γίνεται κάτι πιο προσωπικό για όλες. Οι αποκαλύψεις φέρνουν στην επιφάνεια συναισθήματα όπως ζήλια, επιθυμία, θυμό και απογοήτευση, και δημιουργείται η αίσθηση ότι η αλήθεια είναι κοντά αλλά ταυτόχρονα ξεφεύγει.
Μέσα σε αυτή την ένταση έρχονται και οι στιγμές όπου ο λόγος σταματά και τη θέση του παίρνει το τραγούδι. Είναι σαν κάθε γυναίκα να μένει μόνη με τον εαυτό της για λίγο και να εκφράζει κάτι πιο άμεσο και αληθινό, κάτι που δεν μπορεί να ειπωθεί με απλά λόγια. Όσο προχωρά η ιστορία, το σπίτι μοιάζει να μικραίνει και οι σχέσεις να μπλέκονται όλο και περισσότερο, μέχρι που τα πρόσωπα καθρεφτίζονται το ένα μέσα στο άλλο και δημιουργείται η αίσθηση ότι αυτό που συμβαίνει αφορά όλες εξίσου. Ο François Ozon χτίζει έναν κόσμο γεμάτο γυναικεία παρουσία, όπου η ένταση και η ευαισθησία συνυπάρχουν και η επιθυμία υπάρχει διαρκώς στο υπόβαθρο, μέσα από βλέμματα, κινήσεις και λόγια που είτε ξεσπούν είτε σταματούν την πιο κρίσιμη στιγμή.
Ταυτόχρονα, η χρήση των χρωμάτων αποκτά καθοριστικό ρόλο: το κόκκινο λειτουργεί σαν παλμός επιθυμίας, το πράσινο εισάγει μια δηλητηριώδη κομψότητα γεμάτη ζήλια, ενώ το μπλε απλώνεται σαν πέπλο μελαγχολίας και απόστασης. Τα χρώματα γίνονται προέκταση της ψυχής των χαρακτήρων, μια δεύτερη επιδερμίδα που αποκαλύπτει όσα δεν λέγονται. Κάθε γυναίκα αποκτά μια σχεδόν συμβολική παρουσία — από τη γήινη, προκλητική υπηρέτρια μέχρι τη συγκρατημένη, αυστηρή σύζυγο και τις κόρες που κινούνται ανάμεσα στην αθωότητα και τη γνώση. Σταδιακά, γίνεται φανερό ότι το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι μόνο η αλήθεια του εγκλήματος, αλλά η ίδια η ανάγκη της έκφρασης: η προσπάθεια κάθε ανθρώπου να δώσει μορφή σε όσα τον κατοικούν, να μετατρέψει το εσωτερικό του χάος σε λόγο, σε κίνηση, σε παρουσία.
______________________
Amateur (1994, Hal Hartley )
Στο Amateur, ένας άντρας ξυπνάει ξαφνικά σε έναν δρόμο της Νέας Υόρκης γεμάτο σπασμένα παράθυρα, χωρίς να θυμάται τίποτα. Δεν ξέρει ποιος είναι ούτε τι έχει συμβεί, και κινείται μέσα σε μια μόνιμη σύγχυση, με το σώμα και τη φωνή του να είναι τα μόνα σημεία που του απομένουν για να καταλάβει ότι υπάρχει. Σε ένα κοντινό καφέ συναντά την Isabelle, μια γυναίκα με παράξενη αύρα, που έχει αφήσει πίσω της τη ζωή ως μοναχή και τώρα γράφει ερωτικές ιστορίες, προσπαθώντας να βρει κάποιο νόημα. Παρά το γεγονός ότι δηλώνει παρθένα, μιλά για την επιθυμία σαν κάτι έντονο και βαθύ και πιστεύει ότι προορίζεται για κάτι μεγαλύτερο. Αντί να τον αφήσει μόνο, τον παίρνει μαζί της και αρχίζουν να ψάχνουν ποιος είναι πραγματικά.
Σιγά σιγά, ο άντρας που ονομάζεται Thomas αρχίζει να ανακαλύπτει κομμάτια του παρελθόντος του, και τα πράγματα γίνονται όλο και πιο σκοτεινά. Εμφανίζεται η Sofia, μια νεαρή και διάσημη ηθοποιός πορνό, που πιστεύει ότι εκείνος ευθύνεται για τη ζωή της, καθώς την έμπλεξε με τα ναρκωτικά και την έσπρωξε στη βιομηχανία του σεξ όταν ήταν παιδί. Καθώς προσπαθούν να καταλάβουν τι έχει συμβεί, μπαίνουν στην εικόνα και άλλοι χαρακτήρες, ένας νευρωτικός λογιστής, δύο εκτελεστές και ένας επικίνδυνος επιχειρηματίας. Η ταινία αρχίζει να παίρνει ρυθμό θρίλερ, με καταδιώξεις και συνεχείς ανατροπές, και οι τρεις τους προσπαθούν να ξεφύγουν και να επιβιώσουν.
Ο Hal Hartley προσεγγίζει την ιστορία σαν να κοιτάζει τον άνθρωπο μέσα από έναν σπασμένο καθρέφτη. Η αμνησία του Thomas δεν είναι απλώς ένα στοιχείο της πλοκής αλλά ένας τρόπος να δούμε πώς χτίζεται η ταυτότητα από την αρχή. Τίποτα δεν είναι σταθερό και κανένας χαρακτήρας δεν είναι απόλυτα αθώος ή ένοχος. Όλα κινούνται σε μια γκρίζα ζώνη, όπου οι πράξεις και οι λέξεις έχουν πάντα περισσότερες από μία σημασίες. Υπάρχει ένα ιδιαίτερο χιούμορ που μπλέκεται με την ένταση και κάνει την ταινία να μοιάζει ταυτόχρονα ελαφριά και βαριά. Στο τέλος, μένει η αίσθηση ότι η ταυτότητα δεν είναι κάτι δεδομένο αλλά κάτι που φτιάχνεται μέσα από σχέσεις, επιλογές και ιστορίες, και ότι η επιθυμία και η μνήμη είναι αυτά που σε σπρώχνουν να καταλάβεις ποιος είσαι.
______________________
Mauvais Sang (1986, Leos Carax)
Στο Παρίσι, μια πόλη που μοιάζει να κινείται με τον ρυθμό των εραστών και των ανθρώπων του περιθωρίου, σε δρόμους όπου τα φώτα καθρεφτίζονται στη βρεγμένη άσφαλτο και οι σκιές αποκτούν σχεδόν δική τους ζωή, ξεδιπλώνεται η ιστορία του Άλεξ. Είναι ένας νεαρός που κινείται ανάμεσα σε μικροκλοπές και αδιέξοδα όνειρα, με την αίσθηση ότι κάτι μεγαλύτερο τον περιμένει, σαν μια μοίρα που δεν έχει ακόμη φανερωθεί. Ταυτόχρονα, μια μυστηριώδης ασθένεια που πλήττει όσους ζουν τον έρωτα χωρίς συναίσθημα δημιουργεί ένα σκοτεινό υπόβαθρο και δίνει στην αγάπη μια διάσταση κινδύνου. Μέσα σε αυτό το κλίμα, ο Άλεξ μπλέκεται με μια ομάδα που κινείται στα όρια της παρανομίας και συμμετέχει σε ένα σχέδιο κλοπής ενός πολύτιμου εμβολίου, κάτι που μοιάζει ταυτόχρονα με λύτρωση και απειλή.
Κάπου εκεί εμφανίζεται η Άννα, μια μορφή που μοιάζει να υπάρχει ανάμεσα στην παρουσία και την απουσία, με ένα βλέμμα που κρύβει πράγματα που δεν λέγονται εύκολα. Ο Άλεξ ερωτεύεται με έναν τρόπο που θυμίζει πτώση, έναν έρωτα έντονο, σχεδόν υπαρξιακό. Οι στιγμές τους μοιάζουν να ξεφεύγουν από τον χρόνο, ενώ γύρω τους η πόλη συνεχίζει να κινείται αδιάφορη. Όσο η ιστορία προχωρά, οι κίνδυνοι αυξάνονται και οι σχέσεις γίνονται πιο περίπλοκες, και ο Άλεξ βρίσκεται διχασμένος ανάμεσα στην ανάγκη να φύγει και στην ανάγκη να μείνει, ανάμεσα σε έναν κόσμο που τον οδηγεί στην καταστροφή και σε μια μορφή αγάπης που μοιάζει να του δίνει μια διέξοδο.
Ο Leos Carax προσεγγίζει την επιθυμία σαν μια δύναμη που διαπερνά το σώμα και το αλλάζει, σαν κάτι που σπρώχνει τον άνθρωπο πέρα από τη λογική. Το σώμα γίνεται χώρος σύγκρουσης ανάμεσα στην ανάγκη για επαφή και στον φόβο της απώλειας, και η ταινία κινείται με μια λογική που θυμίζει όνειρο, όπου οι εικόνες δεν ακολουθούν πάντα μια καθαρή σειρά αλλά δημιουργούν μια έντονη εσωτερική εμπειρία. Η αγάπη παρουσιάζεται σαν κάτι απόλυτο, που απαιτεί πλήρη παράδοση και ταυτόχρονα αποκαλύπτει πόσο εύθραυστος είναι ο άνθρωπος. Στον κόσμο της ταινίας, το συναίσθημα έρχεται πριν από τη λογική και οι χαρακτήρες μοιάζουν να κινούνται σαν να τους παρασύρει κάτι μεγαλύτερο από αυτούς, προς μια κατεύθυνση που τους φέρνει ταυτόχρονα πιο κοντά και τους διαλύει.
______________________
