Όταν ο φόβος γίνεται…φτερά: Η Δέσποινα Γραμματικοπούλου και το μπαλόνι που έμαθε να πετά!

Η Δέσποινα Γραμματικοπούλου μας συστήνεται συγγραφικά μέσω του βιβλίου της παιδικής λογοτεχνίας «Το μπαλόνι που φοβόταν να πετάξει» Με αφορμή την κυκλοφορία της δεύτερης έκδοσης τους βιβλίου της επειδή το πρωταρχικό καθήκον ενός «παραμυθά» είναι να λέει ιστορίες, της  ζητήσαμε να μοιραστεί μαζί μας την παρθενική συγγραφική της ιστορία:

Πού γεννήθηκες και πότε συνδέθηκες με την λογοτεχνία;

Γεννήθηκα στη Θεσσαλονίκη, αλλά κατάγομαι από Πιερία, όπου και μεγάλωσα. Μεγάλωσα σε ένα περιβάλλον, θα έλεγα, με μηδαμινή σχέση με το λογοτεχνικό βιβλίο. Θυμάμαι, βέβαια, τους γονείς μου να με παρακαλάνε να διαβάσω, μου αγόραζαν βιβλία, δεν τα άνοιγα ποτέ. Δεν λειτουργεί καθόλου με το ζόρι το διάβασμα. Η ένταξη του βιβλίου στη ζωή μου ήρθε μετά το πέρας των σπουδών μου στο Τμήμα Νηπιαγωγών. Ό,τι δεν διάβασα ως παιδί το διάβασα ως Νηπιαγωγός. Όταν ξεκίνησα να εργάζομαι, άρχισα να διαβάζω στο πλαίσιο της τάξης. Επομένως, όπως καταλαβαίνεις, εκεί έγινε η πρώτη σύνδεση.

Πώς και επέλεξες να γίνεις νηπιαγωγός;

Ήταν εκείνη η στιγμή που καλείσαι να πάρεις μια απόφαση…ήταν μία από τις πολλές επιλογές. Αναρωτήθηκα τι θα με γέμιζε πραγματικά και σκέφτηκα πως ίσως αυτή η πορεία να ήταν η σωστή. Χωρίς, βέβαια, να αποτελεί όνειρο ζωής.. δεν είχα μεγαλώσει με την ιδέα «θέλω να γίνω εκπαιδευτικός, νηπιαγωγός», κάπως ένιωθα όμως πως τα παιδιά ήθελα να τα έχω κοντά μου.

Το τμήμα νηπιαγωγών σε προετοιμάζει, σε εμπλέκει με κάτι δημιουργικό; είχατε κομμάτια συγγραφής ή άλλα παρόμοια;

Στο πρόγραμμα σπουδών υπάρχει έντονη ενασχόληση με το δημιουργικό κομμάτι.. είτε εικαστικά, μουσική, είτε θέατρο. Δίνεται η δυνατότητα, για παράδειγμα, να δημιουργήσεις ένα μουσικό κομμάτι ή να ντύσεις μια θεατρική παράσταση. Ωστόσο, αυτό δεν με ενδιέφερε ιδιαίτερα. Σκέψου πως όλα αυτά τα πιο δημιουργικά μαθήματα δεν τα επέλεγα συνειδητά. Επικεντρωνόμουν περισσότερο σε μαθήματα παιδοψυχολογίας.

Πώς συστήνεσαι σε κάποιον που δεν σε ξέρει; Είσαι νηπιαγωγός είσαι πλέον και συγγραφέας… Ποιος τίτλος σε χαρακτηρίζει;

Κοίταξε, γενικά δεν μου αρέσει να μιλάω με τίτλους και αυτό το κατάλαβα στις παρουσιάσεις του βιβλίου. Εκεί υπάρχει κοινό που δεν σε γνωρίζει και αναγκαστικά πρέπει να συστηθείς. Αλλά δεν πρόκειται να σου πω «είμαι συγγραφέας». Στη συγκεκριμένη χρονική περίοδο δεν μπορώ να πω ότι φέρω δικαιωματικά αυτόν τον τίτλο ή ότι τον αξίζω. Η συγγραφή απαιτεί ουσιαστική προσπάθεια, επιμονή, βάθος·  απαιτεί πραγματική αφοσίωση χρόνου και τεχνικές που ακόμη δεν έχω κατακτήσει πλήρως. Θα έλεγα περισσότερο πως είμαι δημιουργός του βιβλίου μου παρά συγγραφέας. Και δεν πρόκειται για ανασφάλεια·  απλώς επιλέγω να ξέρω πού πατάω και πού βρίσκομαι. Δεν συμφωνώ ότι όποιος γράφει ένα βιβλίο γίνεται αυτόματα συγγραφέας. Ελπίζω, μετά από ένα εύλογο χρονικό διάστημα, αν τα ξαναπούμε, να μπορώ να πω ότι ανήκω σε αυτή την κατηγορία. Τώρα, δεν το πιστεύω ακόμα.

Πώς νιώθεις πως κατακτά κανείς κάτι τέτοιο; απαιτούνται συγκεκριμένα βήματα για να γίνεις καλύτερη; χρειάζεται να δημιουργήσεις περισσότερα έργα; πώς το έχεις στο νου σου;

Για αρχή, θα ήθελα να έχω ολοκληρώσει το μεταπτυχιακό μου. Επέλεξα ένα πρόγραμμα που έχει έντονο το συγγραφικό κομμάτι μέσω της δημιουργικής γραφής. Καλώς εχόντων των πραγμάτων, μέσα από τη συγγραφή ενός δεύτερου και τρίτου έργου, επενδύοντας χρόνο και εφαρμόζοντας κάποιες τεχνικές που θα έχω μάθει·  θα μπορώ να πω ότι σιγά σιγά οδεύω προς εκείνη την κατεύθυνση.

Το πρώτο σου βιβλίο τώρα, είναι βιβλίο παιδικής λογοτεχνίας, τι πραγματεύεται; Εντοπίζει κανείς ένα θεματικό πυρήνα που είναι ο φόβος, ωστόσο, καταπιάνεται και με άλλες θεματικές, την κουλτούρα της επίδοσης, την ενθάρρυνση της προσπάθειας, συναισθηματικούς δεσμούς κ.ά.

Αυτή η ερώτηση πάντα με ζορίζει, γιατί δεν ξέρω πώς θα ακουστεί η απάντησή μου. Φοβάμαι πως αν τοποθετηθώ με απόλυτη ειλικρίνεια, ίσως υποτιμήσω την προσπάθειά μου. Το βιβλίο αυτό είναι αποτέλεσμα της ανάγκης μου για αυτο-έκφραση. Τίποτα παραπάνω. Αν και εντοπίζεται έντονα ο θεματικός πυρήνας του φόβου, καταπιάνεται πράγματι και με άλλες θεματικές, τις οποίες εγώ κατάλαβα μετέπειτα. Δεν έγραψα μελετημένα, προσπαθώντας να αναδείξω συγκεκριμένα νοήματα·  όλα προέκυψαν πολύ φυσικά. Έστειλα το βιβλίο για έκδοση, το μελέτησα πιο προσεκτικά και με τη βοήθεια ψυχολόγου αντλήσαμε τις θεματικές που υπήρχαν. Δεν ξεκίνησα με σχεδιασμό, ούτε με σκοπό να προσεγγίσω τον φόβο ή τη στήριξη, όλα κούμπωσαν πολύ φυσικά.

Το βιβλίο σου είναι έμμετρο με ομοιοκαταληξία και ρυθμικότητα χωρίς ωστόσο να θηρεύει τη ρίμα, πώς σου ακούγεται η ιδέα ενός audiobook;

Ξεκίνησα να το γράφω και θυμάμαι πολύ έντονα τη στιγμή όταν έγραφα την πρώτη στροφή. Καθόμουν στον καναπέ με την αδερφή μου και όταν τη ρώτησα τη γνώμη της, μου είπε «καταλαβαίνεις τώρα ότι πρέπει να το συνεχίσεις σε αυτό το μοτίβο ε;». Αυτό με άγχωσε·  το να καταφέρω να συνεχίσω με ομοιοκαταληξία και ταυτόχρονα να είναι νοηματικά σωστό. Ξέρεις, δεν αρκεί η ομοιοκαταληξία, χρειάζεται να υπάρχει ρυθμός, η ιστορία να ρέει φυσικά, να εντάσσεται ομαλά στο γενικότερο πλαίσιο. Η ιδέα ενός audiobook θα μου άρεζε πολύ, αλλά τέτοιες αποφάσεις δεν τις παίρνω μόνη μου. Ακόμη και ως αναγνώστρια, παρακολουθώ με ενδιαφέρον την τάση των audiobook·  καταλαβαίνω τη χρησιμότητά και τη λειτουργικότητά τους· μου αρέσει μόνο αν συμπλέει με το φυσικό βιβλίο. Δεν μπορώ να φανταστώ ότι απομακρύνομαι για πάντα από την εμπειρία του να «γυρνάς σελίδα».

Συνήθως στα εξώφυλλα παιδικής λογοτεχνίας συναντάμε το ηλικιακό εύρος που απευθύνονται… στο δικό σου όχι. Ήταν δική σου επιλογή; έχεις το αναγνωστικό κοινό που απευθύνεσαι στο μυαλό σου όσο γράφεις;

Νομίζω πως η επιλογή αυτή ήταν του εκδοτικού, αλλά θεωρώ πως ο φόβος είναι ένα σημείο στο οποίο συναντιόμαστε όλοι. Σίγουρα, επειδή η εμπειρία μου είναι κυρίως με παιδιά προσχολικής ηλικίας, υπήρχε μια κατεύθυνση προς αυτό το ηλικιακό κοινό, ίσως γι’ αυτό και η ομοιοκαταληξία και το όλο ηχητικό παιχνίδι. Στο «Μπαλόνι που φοβόταν να πετάξει» όμως δεν σκεφτόμουν αναγνωστικό κοινό, γιατί το μόνο που σκεφτόμουν ήταν να το «ακούσω» η ίδια.

Ανέφερες και νωρίτερα πως το μοιράστηκες μόλις το έγραψες με την αδερφή σου. Ποιος διάβασε πρώτος το βιβλίο σου; τι σου είπε για αυτό;

Στην αρχή μοιράστηκα μόνο μια στροφή! Αποσπασματικά είχα διαβάσει κάποια κομμάτια και στα παιδάκια στον παιδικό που δούλευα, χωρίς τότε να υπάρχει η φιλοδοξία της έκδοσης. Το συζητούσα μαζί τους, παρατηρούσα αντιδράσεις. Το ολοκληρωμένο βιβλίο, αργότερα, το διάβασε πρώτα η αδερφή μου, η Κατερίνα. Δεν ξέρω αν είναι αντικειμενική κριτής, αλλά κάθε φορά που το διαβάζει συγκινείται πολύ… δεν ξέρω αν την αγγίζει το συναισθηματικό βάρος του βιβλίου ή το ότι περιέχει κομμάτια δικά μου. Η αδερφή μου και δύο ακόμη πρόσωπα με ενθάρρυναν πολύ έντονα στο να το στείλω για αξιολόγηση… γενικά στο κομμάτι της στήριξης έδινα από πάντα βαρύτητα, ίσως για αυτό το τοποθέτησα και ασυναίσθητα μέσα στο βιβλίο… Το μπαλόνι αυτό πέταξε τόσο ψηλά, γιατί υπήρχαν άνθρωποι που το πίστεψαν περισσότερο κι από μένα. Και αν μπορούσα να του πω κάτι, αυτό θα ήταν: «Δεν πέταξες μόνο σου.. πέταξες επειδή σε σήκωσαν». Είναι πολύ σημαντικό οι άνθρωποι γύρω σου να σε «σηκώνουν»… να γίνονται τα «μαγικά φτερά» σου.

Όταν ολοκλήρωσες το βιβλίο, υπήρξε κάποια στιγμή ή κάποιο γεγονός που σου έδωσε την αίσθηση ότι αυτό πρέπει να γίνει ολοκληρωμένο έργο και να το προχωρήσεις;

Λοιπόν, θα σου πω κάτι που όσο το σκέφτομαι λέω «αποκλείεται να έχει συμβεί»! Ολοκλήρωσα το βιβλίο, πριν ακόμη μπω στη διαδικασία αν θα το στείλω σε κάποιον εκδοτικό. Βρισκόμουν στο σχολείο όπου δούλευα και κάποια στιγμή άνοιξα την πόρτα της αυλής που βγαίναμε με τα παιδάκια… και είδα μπαλόνια δεμένα μεταξύ τους. Μπορούν να το επιβεβαιώσουν και οι τότε συνάδελφοί μου αυτό. Πιθανότατα είχαν κάποιο πάρτι τις προηγούμενες μέρες σε κάποιο από τα απέναντι μπαλκόνια και με τον αέρα ήρθαν στην αυλή του σχολείου. Δεν ξέρω, αλλά ήταν τόσο έντονη εκείνη η στιγμή για μένα. Είπα ξεκάθαρα «Τώρα θα το στείλεις. Δεν μπορεί, κάτι θα βγει από αυτό». Ήταν σαν μια μικρή επιβεβαίωση.

 Στο βιβλίο συζητάμε για τους φόβους που είχε το μπαλόνι; Εσύ είσαι έτοιμη να μοιραστείς τους φόβους σου; Βοήθησε το βιβλίο σε αυτό;

Θα σου πω κάτι που λέω πάντα, γιατί είναι η αλήθεια μου. Όσο ήμουν στο στάδιο της αναμονής, όσο δεν έπαιρνα απάντηση από κάποιον εκδοτικό, ξέρεις τι όμορφα ένιωθα; Ήταν πολύ καθησυχαστικό για μένα το «δεν θα εκτεθείς». Φοβόμουν περισσότερο την αποδοχή παρά την απόρριψη. Γιατί ήξερα ότι με την επιβεβαίωση θα ερχόταν η έκθεση·  θα έπρεπε να μιλήσω για κάτι δικό μου, μπροστά σε κόσμο… να μιλήσω για κάτι τόσο προσωπικό.. να νιώσω ευάλωτη·  ο φόβος της έκθεσης, το ότι κομμάτια δικά μου εσωτερικά θα έβγαιναν προς τα έξω·  συνδυαστικά με την πιθανότητα να μην αρέσει το βιβλίο στον κόσμο… όλα αυτά ήταν τρομακτικά στο μυαλό μου. Όταν ήρθε η τελική επιβεβαίωση για την έκδοση, ήξερα ότι μαζί με την έκδοση θα έπρεπε να γίνει και η πρώτη παρουσίαση. Από τη στιγμή της πρότασης για την πρώτη παρουσίαση μέχρι την πραγμάτωσή της πέρασαν δύο μήνες. Πάλευα να το πάρω απόφαση, να «ξεβολευτώ» ·  έλεγα στον εαυτό μου: «Περίμενε λίγο ακόμη». Κάποια στιγμή όμως είπα: «Μπορείς να κάνεις το επόμενο βήμα και να συνεχίσεις να φοβάσαι». Και εκεί, με αυτό το πρώτο βήμα, ήρθαν και τα υπόλοιπα. Και φοβήθηκα,  και εκτέθηκα, και μίλησα για αυτά που με τρομάζουν και συνεχίζουν να με τρομάζουν. Τα έκανα όμως. Για μένα, η επιτυχία του βιβλίου δεν έγκειται στις πωλήσεις του.. αλλά στο ότι το τόλμησα. Δεν μιλάμε για αριθμούς, μιλάμε για το θάρρος που γεννιέται μέσα από τον φόβο.

Έχεις σχέδια για επόμενα βιβλία;

Ναι, έχω ολοκληρώσει και το δεύτερό μου βιβλίο, είμαι στη διαδικασία αναμονής για την έγκριση του.

Πως διαφέρουν τα δύο;

Δεν έχουν καμία σχέση! Γενικά έχω κάποιες θεματικές που συνδέουν εμένα με τον κόσμο των παιδιών. Αν κάτι αγγίζει μόνο εμένα και δεν αφορά τα παιδιά, δεν έχει νόημα να γράψω κάτι για αυτό.. ή αντίθετα αν κάτι υπάρχει για εκείνα και δεν με αγγίζει σαν Δέσποινα, πάλι δεν μπορώ. Το δεύτερο βιβλίο αποτελεί μια από αυτές τις θεματικές. Είναι μελετημένη προσπάθεια. Τώρα ξέρω πού απευθύνομαι. Ξέρω πώς το γράφω, το δεύτερο έχει πλάνο! Ξεκίνησα, δόμησα θεματικές, ήξερα για ποια πράγματα θέλω να μιλήσω, πώς θέλω να τα προσεγγίσω· ποια θα ήταν η πρόκληση, η σύγκρουση, η λύση, ήξερα τι θέλω και τι προσπαθώ να αποδώσω γραπτά.

Υπάρχουν βιβλία ή γενικότερα έργα τέχνης που αγγίζουν εσένα;

Ναι, υπάρχουν βιβλία και μάλιστα παιδικά. Θα σου πω για τα βιβλία του Oliver Jeffers, δεν ξέρω αν τον έχεις ακουστά, αλλά είναι καταπληκτικός. Ο τρόπος που γράφει, σε συνδυασμό με τις εικόνες του, για μένα είναι υπέροχος. Υπάρχουν σημεία στα έργα του όπου η εικόνα μιλάει καλύτερα από τις λέξεις. Οι εικόνες είναι πραγματικά έργα τέχνης, ένας ολόκληρος κόσμος!

Σε κάποιο σημείο του βιβλίου σου το μπαλόνι ευχαριστεί το αγοράκι που του έμαθε το βήματα για να πετά. Στο beater κάνουμε ό,τι κάνουμε γιατί πιστεύουμε πως το καλό πρέπει να προβάλλεται. Δέσποινα, ποια είναι τα βήματα που μας κάνουν πετάμε;

Δεν είναι τα βήματα, είναι το βήμα. Το ένα. Να βρεις το θάρρος και να το τολμήσεις. Τα υπόλοιπα έρχονται από μόνα τους. Όπως λέει και στο βιβλίο «Με ένα βήμα την φορά καταφέρνουμε πολλά». Συνήθως, το δυσκολότερο βήμα είναι το πρώτο. Όταν βρίσκεσαι όμως με ανθρώπους που σε ωθούν, που σε στηρίζουν, γίνεται αυτόματα πιο εύκολο. Είμαι πολύ τυχερή και ευγνώμων που είχα-έχω τέτοιους ανθρώπους γύρω μου. Το έχω πει και θα το ξανά πω… πετάμε όχι επειδή δεν φοβόμαστε, αλλά επειδή κάποιος μας κράτησε το χέρι και μας έδειξε τον ουρανό.

Το βιβλίο: «Το μπαλόνι που φοβόταν να πετάξει» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις iWrite και είναι διαθέσιμο σε όλα τα μεγάλα βιβλιοπωλεία.